1) Ochronę lasu przed szkodliwymi owadami
2) Ochronę lasu przed chorobami grzybowymi
3) Ochronę lasu przed zwierzyną, gryzoniami i ptakami
4) Ochronę lasu przed pożarami
5) Ochronę lasu przed czynnikami atmosferycznymi
6) Ochronę lasu przed negatywną działalnością człowieka
1) Zagrożenia abiotyczne
2) Zagrożenia biotyczne
3) Zagrożenia antropogeniczne
Zagrożenia abiotyczne
Do czynników abiotycznych, mogących negatywnie wpływać na środowisko (w tym na ekosystemy leśne, w szczególności) można zaliczyć:
· skrajnie wysokie lub niskie temperatury,
· wiatry,
· niedobór lub nadmiar opadów atmosferycznych,
· wyładowania atmosferyczne.
Wymienione powyżej czynniki, w przypadku ich wystąpienia w formie chronicznej lub okresowej o znacznym nasileniu, mogą spowodować niekorzystne zmiany w lasach, prowadzące do obniżenia ich odporności biologicznej.
Na terenie Nadleśnictwa Wieluń w poprzednich okresach gospodarczych szkody spowodowane przez wiatr, okiść czy śnieg występowały sporadycznie i nie miały większego znaczenia dla gospodarki nadleśnictwa. Najsilniejsze szkody powstały na przełomie 2004/2005 roku, czego konsekwencją było pozyskanie posuszu o masie 33300m3 grubizny netto
Od wielu lat obserwowane jest obniżenie się sum rocznych opadów atmosferycznych, jak również przesunięcie pory deszczowej z miesięcy wiosenno-jesiennych na koniec lata. Zjawisko to niekorzystnie wpływa na rozwój roślin, bowiem okres wegetacyjny często charakteryzuje się niedoborem wilgoci. Niska wartość opadów atmosferycznych, w połączeniu z występowaniem skrajnie wysokich temperatur może prowadzić do wystąpienia suszy fizjologicznej. Sytuacja taka miała miejsce w latach 1990-1994, kiedy to ujemny bilans wodny doprowadził do znacznego obniżenia się poziomu wód gruntowych, często poza zasięg systemów korzeniowych roślin. Wpływ suszy jest szczególnie groźny dla drzewostanów rosnących na glebach luźnych o znacznej przepuszczalności.
Teren Nadleśnictwa Wieluń jest dość zasobny w cieki i zbiorniki wodne, stanowiące naturalny rezerwuar wilgoci, dzięki czemu ekosystemy leśne w pewnym stopniu chronione są przed negatywnym wpływem suszy atmosferycznej.
Również nadmiar opadów atmosferycznych może niekorzystnie wpływać na stan lasów. Dotyczy to głównie opadów śniegu, który zalegając grubą warstwą na koronach drzew (okiść) może prowadzić do ich łamania.
W ostatnich latach zauważa się niekorzystne zjawisko występujące w okresie wiosennym, które polega na szybkim wzroście temperatury wczesną wiosną prowadzące do nadmiernego rozwoju roślin, a następnie pojawia się silne majowe ochłodzenie, które powoduje nagłe zatrzymanie wegetacji. Z tej przyczyny powstają znaczne szkody w uprawach i w młodnikach, gdzie porażeniu ulegają młode pączki i liście, szczególnie dębu i jesionu.
Szkody spowodowane przez wyładowania atmosferyczne nie miały znaczącego wpływu na stan lasów Nadleśnictwa Wieluń.
Zagrożenia biotyczne
Do czynników pochodzenia biotycznego, które mogą powodować niekorzystne zmiany w ekosystemach leśnych zalicza się:
· niekorzystne elementy struktury drzewostanów,
· gradacje szkodników owadzich,
· występowanie grzybów patogenicznych,
· nadmierne występowanie ssaków roślinożernych.
a) Niekorzystne elementy struktury drzewostanów
Dominacja gatunków iglastych (głównie sosny), słabo urozmaicona struktura drzewostanów i niezgodność składu gatunkowego z siedliskiem są czynnikami zwiększającymi podatność drzewostanów na działanie innych czynników, takich jak: okiść, gwałtowne wiatry, występowanie owadów i grzybów pasożytniczych itp. Na terenie Nadleśnictwa Wieluń te niekorzystne elementy występują sporadycznie.
b) Zagrożenia ze strony szkodników owadzich
Szczególnie duże szkody w lesie, wyrządzają w czasie masowych pojawów (gradacji), owady roślinożerne, niszczące tkanki drzew i krzewów. Ze względu na pozycję w łańcuchu chorobotwórczym, szkodniki klasyfikuje się następująco:
· Pierwotne, atakujące drzewostany nieuszkodzone dotychczas przez inne czynniki. Zaliczają się do nich owady żerujące na korzeniach (ryzofagi) i na aparacie asymilacyjnym drzew (foliofagi). Do najważniejszych zagrażającym sośnie na tym terenie należą: borecznik sosnowy, brudnica mniszka i strzygonia choinówka. W ostatnich latach wzrosło zagrożenie od tych owadów w leśnictwach: Ogroble i Niżankowice. Aktualnie nasila się występowanie brudnicy mniszki w leśnictwie Niżankowice. W leśnictwach: Budziaki i Marki zaobserwowano występowanie boreczników.
· Wtórne, atakujące drzewostany osłabione działaniem innych czynników. Należą tu owady żerujące pod korą (kambiofagi) i w głębi drewna (ksylofagi). W leśnictwach: Ogroble i Niżankowice występuje zagrożenie głównie od cetyńców, przypłaszczki, korników i kózkowatych. Najczęstszym producentem posuszu sosnowego jest cetyniec większy, a następnie smolik sosnowiec, przypłaszczek granatek oraz kózkowate. Największe zagrożenie dla jodły stanowią wgryzonie Cryphalus sp. i smolik jodłowiec.
· Nękające, niepowodujące zamierania drzewostanów, lecz ich osłabienie i zniekształcenie (zmniejszenie wartości technicznej drewna).
· Szkodniki korzeni drzew, do najważniejszych w nadleśnictwie należą pędraki korzeni chrabąszczy: majowego i kasztanowca, guniaka czerwczyka, ogrodnicy niszczylistki, listnika zmiennobarwnego, wałkarza lipczyka oraz gąsienice rolnic i larwy sprężykowatych. Szkodniki te występują głównie na szkółce leśnej, i nie wyrządzają znaczących gospodarczo szkód.
· Szkodniki upraw, do groźniejszych szkodników upraw występujących na terenie nadleśnictwa należy szeliniak sosnowiec, którego pojawianie się obserwuje się systematycznie. Zwalczanie mechaniczne tego szkodnika przeprowadzane jest corocznie na powierzchni około 100 ha.
· Szkodniki młodników, najliczniej występuje zwójka sosnóweczka.
c) Zagrożenie ze strony grzybów patogenicznych
Choroby grzybowe występujące na szkółce leśnej i w uprawach są powodowane przez zgorzel siewek, mączniaka dębu i osutkę sosny. Zapobieganie polega głównie na dezynfekcji gleby i zaprawianiu nasion. Spośród grzybów pasożytniczych największe znaczenie mają: osutka sosnowa, opieńka miodowa i huba korzeniowa.
Opieńkowa zgnilizna korzeni jest kolejnym poważnym zagrożeniem dla lasów nadleśnictwa, występujących na gruntach porolnych. Poprzednie suche lata spowodowały agresywność opieńki, która w poszukiwaniu wilgoci opanowała drzewa osłabione i z naderwanymi korzeniami.
Poważnym zagrożeniem dla drzewostanów rosnących na gruntach porolnych jest huba korzeniowa. Aby zapobiec tym szkodom, corocznie na powierzchni około 15 ha, stosuje się preparat Phlebia giganthea, którym są smarowane pniaki ściętych drzew. Phlebia, to grzyb, który rozkłada pniaki nie pozwalając na zainfekowanie ich przez hubę korzeniową.
Do działań profilaktycznych, ograniczających występowanie opieńki miodowej i huby korzeniowej należą:
· odpowiedni termin zabiegów pielęgnacyjnych,
· chemiczne zabezpieczenie pniaków,
· odpowiedni dobór składu upraw na gruntach porolnych,
· stosowanie rozluźnionej więźby w zakładanych zalesieniach,
· ochrona przed nadmiernymi szkodami powodowanymi przez zwierzynę,
· ograniczenie mechanicznego przygotowania gleby na powierzchniach zagrożonych przez grzyby pasożytnicze.
d) Zagrożenia ze strony ssaków roślinożernych
Szkody spowodowane przez zwierzynę dla lasów Nadleśnictwa Wieluń są dość poważnym zagrożeniem i jednym z głównych czynników obniżania jakości hodowlanej upraw i młodników. Najbardziej narażane na zgryzanie są uprawy z dużym udziałem gatunków liściastych. Dotyczy to większości leśnictw. Spałowanie dotyczy głównie młodników sosnowych. Szkody te powstają w największym stopniu w okresie zimowo-wiosennym. W trakcie prac urządzeniowych stwierdzono uszkodzenia spowodowane od zwierzyny na powierzchni 2594,64 ha.
Duże znaczenie dla prawidłowej gospodarki łowieckiej ma ustawa o Prawie Łowieckim. Zgodnie z ustawą należy:
· prowadzić wzorcowe zagospodarowanie łowisk, wdrażać nowe osiągnięcia naukowe i praktyczne z zakresu łowiectwa,
· prowadzić badania naukowe,
· odtwarzać populacje zanikających gatunków dziko żyjących zwierząt,
· hodować rodzime gatunki zwierząt łownych w celu zasiedlenia łowisk,
· hodować zwierzęta łowne szczególnie pożyteczne w biocenozach leśnych,
· prowadzić szkolenia z zakresu łowiectwa.
· zakładać nowe i zagospodarować istniejące poletka łowieckie,
· wykładać drzewa do spałowania (w czasie prowadzenia cięć pielęgnacyjnych) w okresie zimowo-wiosennym, szczególnie w miejscach zimowej koncentracji jeleniowatych oraz ich szlaków migracyjnych,
· zapewnić spokój zwierzynie przez wyłączenie stałych ostoi zwierzyny (w tym wyłączenie z zabiegów pielęgnacyjnych miejsc szczególnie preferowanych przez zwierzynę) oraz odpowiednie ukierunkowanie ruchu turystycznego,
· zachować i ułatwić dostęp do naturalnych wodopojów, a w przypadku ich braku, tworzyć wodopoje sztuczne
· dostosowanie liczebności populacji zwierzyny, do określonej pojemności łowiska
· regulacja tej liczebności do stanu umożliwiającego osiągnięcie zamierzonych celów w hodowli lasu.
Zagrożenia antropogeniczne
Rozwój gospodarczy i związana z nim ekspansja infrastruktury technicznej sprawiają, że czynniki pochodzenia antropogenicznego stanowią w ostatnim okresie największe zagrożenie dla trwałości ekosystemów, w tym przede wszystkim ekosystemów leśnych. Walka z tymi zagrożeniami w lasach polega głównie na łagodzeniu skutków ich oddziaływania.
a) Zagrożenia związane z zanieczyszczeniem powietrza
Jak wynika z raportów WIOŚ w Łodzi głównym źródłem zanieczyszczeń powietrza na terenie zasięgu terytorialnego Nadleśnictwa Wieluń są zanieczyszczenia z zakładów przemysłowych.
Poza emisją przemysłową znaczący wpływ na stan czystości powietrza wywierają zanieczyszczenia pochodzące ze środków transportu.
Zagrożenie dla lasów tego regionu związane jest z emisją substancji szkodliwych, emitowanych w procesie spalania paliw z największym oddziaływaniem SO2, NO2 i CO. Największe wartości stężenia SO2, występują w porze chłodnej, kiedy pomimo ogólnie niskich wartości w ostatnich latach mogą wtedy wystąpić wartości znacznie podwyższone.
Zanieczyszczenia pyłowe dostają się do atmosfery z różnych źródeł naturalnych oraz antropogenicznych. Do naturalnych źródeł powstawania pyłów w atmosferze zaliczamy: wietrzenie i rozpad skał, pożary itp. Pyły związane z działalnością człowieka powstają podczas spalania, procesów mechanicznych i chemicznych. Największa ilość pyłu zawieszonego tworzy się podczas spalania węgla w piecach podczas sezonu zimowego.
b) Zanieczyszczenia wód
Badania stanu czystości wód są przeprowadzane obecnie zgodnie z wymogami Unii Europejskiej, określonymi w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 4.10.2002 r., w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody śródlądowe (Dz. U. Nr 176 poz. 1454, 1455) oraz Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 11.02.2004 r., w sprawie klasyfikacji dla prezentowania stanu wód powierzchniowych i podziemnych, sposobu prowadzenia monitoringu i sposobów interpretacji wyników i prezentacji stanu tych wód (Dz. U. Nr 32, poz. 284). W obecnej nomenklaturze nie stosuje się określenia „wody pozaklasowe” tak, jak było wcześniej, lecz każdy stopień czystości wód jest podporządkowany danej klasie.
Według „Raportu o stanie środowiska w województwie łódzkim w roku 2005”, kontrolą stanu czystości wód objęte były rzeki: Warta, Widawka, Wierznica, Oleśnica, Pyszna, Prosna i Nieciecz. Pomiar stanu czystości rzeki. Warty w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Wieluń został dokonany w miejscowościach: Działoszyn i Krzeczów oraz nieco poza zasięgiem terytorialnym w Rychłocicach. Na tych punktach pomiarowych ogólny stopień czystości tej rzeki według nowej klasyfikacji został zaszeregowany do III klasy, o czym zadecydowało niskie stężenie tlenu oraz wysokie stężenia azotynów i fosforu ogólnego.
Punkt pomiarowy rzeki Widawki, odzwierciedlający stan czystości tej rzeki blisko terenu regionu Wieluńskiego, znajduje się w miejscowości Restarzew. Na stan czystości tej rzeki mają duży wpływ ścieki z oczyszczalni w Szczercowie. Jakość wody w tym punkcie była również nie najlepsza, i osiągnęła III klasę czystości. Z analizy tej wyłoniono duże stężenie chromu, miedzi i zawiesiny olejów mineralnych. Dopływ Widawki Nieciecz na punkcie pomiarowym w Kiełczygłowie osiągnął IV klasę czystości. Podobnie jak w latach ubiegłych, rzeka ta na 10-cio kilometrowym odcinku nie zdołała przetworzyć zbyt dużego ładunku wprowadzonych zanieczyszczeń.
Ogólnie można podsumować, że wody przepływające przez zasięg terytorialny Nadleśnictwa Wieluń pod względem czystości należą do wód niskiej jakości.
Gospodarka wodno-ściekowa w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Wieluń jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb. W przeciwieństwie do wyjątkowo dobrze rozwiniętej sieci wodociągowej, niestety nie jest należycie rozwinięta sieć kanalizacyjna, jak również odpowiednia ilość oczyszczalni ścieków. Praktycznie wszystkie gospodarstwa indywidualne posiadają własne zbiorniki bezodpływowe tzw. „szamba”. Większość z nich posiada odprowadzenie ścieków do gruntu lub cieków powierzchniowych..
c) Zagrożenia związane z gospodarką odpadami
Gospodarka odpadami w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Wieluń, opiera się głównie na gromadzeniu ich na składowiskach. Negatywne oddziaływanie tych obiektów na środowisko polega na:
· wydzielaniu biogazu pochodzącego z procesów gnilnych,
· przenikaniu do gleby i wód gruntowych odcieków wysypiskowych,
· szpeceniu otaczającego krajobrazu.
Na terenie Nadleśnictwa Wieluń wielkim problemem jest zaśmiecanie lasów położonych przy drogach publicznych i w miejscach uczęszczanych przez ludność. Największe zaśmiecanie zanotowano w następujących miejscach na terenie wymienionych leśnictw:
· Niżankowice w oddz.: 123A, 124,. 124A, 126, 127, 128, 129, 157, 158, 160,
· Siemkowice w oddz.: 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57,
· Beresie w oddz.: 9, 14, 17,
· Radoszewice w oddz.: 2, 3, 4,
· Sieniec w oddz.: 201, 202, 203,
· Jodłowiec w oddz.: 161, 164, 165,
· Ostrówek w oddz.: 150, 155, 156, 157, 158, 165, 170, 175, 176, 173, 179
· Mierzyce w oddz.: 222, 223, 227, 228, 233, 234, 236, 238, 239, 251, 252, 253, 254,
· Budziaki w oddz.: 86, 87, 96, 97,
· Ożarów w oddz:. 170, 171, 172, 176, 177, 181, 186,
· Wróblew w oddz.: 192, 193, 197,
· Cisowa w oddz.: 43, 44,
Zaśmiecanie lasu szczególnie jest nasilone w okresie letnim, ponieważ wówczas obserwuje się znacznie większy ruch ludzi odwiedzających te tereny. Mimo tablic informujących o zakazie wysypywania śmieci do lasu, nadal część społeczeństwa nie przestrzega tych podstawowych zasad. Potrzebna jest jeszcze większa edukacja w środkach masowego przekazu i w szkołach, aby w przyszłości nielegalnych wysypisk śmieci było coraz mniej.
d) Zagrożenia związane z transportem
Transport drogowy negatywnie wpływa na otaczające środowisko poprzez:
· emisję szkodliwych substancji i związków chemicznych (tlenki siarki, azotu i ołowiu), pochodzących ze spalania paliw, zanieczyszczających powietrze, glebę i wodę,
· emitowanie hałasu,
· niszczenie roślinności przez środki transportowe,
· szkody wyrządzone zwierzynie w wyniku kolizji z pojazdami oraz tworzenie sztucznej bariery dla swobodnego jej przemieszczania,
· zmiany naturalnego charakteru krajobrazu.
(antropopresja)
Wysiłki leśników i przyrodników prowadzone w kierunku ochrony przyrody, niweczone są często przez ludzi. W ciągu ostatnich lat wzrosła znacznie ilość wyjazdów do lasu w dni wolne od pracy. Szczególnie wiosną i jesienią lasy szturmowane są przez zmotoryzowane zastępy mieszkańców miast, spragnionych pikników na „łonie natury”. Niestety, lasy odwiedzają również kłusownicy i złodzieje drewna, a także ludzie, którzy nie potrafią zachować czystości w lesie. Korzystanie z wypoczynku w lesie przez turystów w miejscach do tego przewidzianych jest jak najbardziej wskazane, lecz z zachowaniem należytej kultury przebywania w naturalnym środowisku.
Silna antropopresja oraz wzrost intensywności ruchu samochodowego wpływają bezpośrednio na zniszczenia szaty roślinnej i gleb leśnych oraz niekiedy także na śmiertelność zwierząt. Czynnikiem wyraźnie powodującym wzrost zagrożenia rzadkich gatunków zwierząt, jest ich płoszenie przez ludzi. Na terenie Nadleśnictwa Wieluń - w atrakcyjnych dla turystyki i wypoczynku rejonach leśnych, zwierzęta niepokojone są szczególnie w okresie wakacyjnym oraz podczas urodzaju grzybów. Wszyscy korzystający z możliwości przebywania na terenach leśnych, powinni wziąć pod uwagę, że nie wolno przechodzić przez uprawy, które są szczególnie narażone na uszkodzenia spowodowane wydeptywaniem.
Poważnym zagrożeniem dla leśnej różnorodności biologicznej jest synantropizacja szaty roślinnej, czyli przemiany zachodzące w naturalnych zespołach pod wpływem obecności człowieka i gospodarki przez niego prowadzonej. Proces ten, prowadzi do zacierania się odrębności zespołów roślinnych poszczególnych siedlisk - na skutek rozprzestrzenienia się gatunków charakteryzujących się szeroką tolerancją ekologiczną.
Nadmierna penetracja, połączona z brakiem poszanowania zasobów przyrody i lekkomyślnością, niesie ze sobą zagrożenie dla trwałości elementów środowiska, w tym przede wszystkim ekosystemów leśnych w postaci:
· powstawania pożarów,
· zanieczyszczenia odpadkami,
· wydeptywania ściółki, runa leśnego i samosiewów,
· niszczenia sadzonek w uprawach,
· niszczenia młodników szczególnie w trakcie nielegalnego pozyskania choinek i stroiszu,
· płoszenia zwierzyny.
Źródło: Program Ochrony Przyrody Nadleśnictwa Wieluń; 2007r.
