Dom gdzie wraca pamięć...
W cieniu spalskich lasów stanął Panteon Pamięci poświęcony walce i męczeństwu leśniów i drzewiarzy polskich w okresie II wojny światowej. Pomnik dłuta łódzkiego rzeźbiarza Zbigniewa Władyki odsłonięty w 1982 roku przedstawia postać leśnika. Na pomniku wyryty napis: "leśnikom i drzewiarzom polskim poległym i zamęczonym w okresie II wojny światowej - koledzy". Wybudowana w 1983 roku reprezentacyjna leśniczówka zostaje przeznaczona jako symboliczny dom leśników i drzewiarzy, którzy zapłacili za wolność Ojczyzny najwyższą cenę - cenę życia
Dom Pamięci Walki i Męczeństwa Leśników i Drzewiarzy Polskich poprzez swoje ekspozycje jest zadośćuczynieniem leśnikom i drzewiarzom, członkom ich rodzin poległym z bronią w ręku, pomordowanym w obozach zagłady, rozstrzelanych na progach leśnych osad przez okupanta tak niemieckiego jak i sowieckiego.
Spalski Panteon Pamięci poświęcony jest leśnikom i drzewiarzom całej Polski, którzy z honorem walczyli w obronie ojczyzny
Panteon Pamięci powstał z inicjatywy leśników i drzewiarzy stąd mówi o walce i męczeństwie tej jednej profesji. Inicjatorami między innymi byli: Karol Kazimierski "Kalina", Włodzimierz Jaskulski "Wroniec", prof. inż. Florian Budniak "Andrzej", mgr. inż. Jan Kozyra "Terczyn". Inicjatywę tą poparło Ministerstwo Leśnictwa z ówczesnym ministrem mgr. inż. Waldemarem Kozłowskim oraz Polskie Towarzystwo Leśne, którego prezesem był prof. Andrzej Szujecki.
Pomnik i Dom Pamięci zostały wybudowane staraniem i dotowaniem wszystkich polskich leśników i drzewiarzy. Inicjatywę budowy Domu Pamięci wdrożył w czyn ówczesny dyrektor OZLP Łódź mgr. inż Feliks Pardus. Przez cały czas wznoszenia spalskiego Panteonu Pamięci aktywnie uczestniczyło we wszystkich pracach Nadleśnictwo Spała z Nadleśniczym mgr. inż. Zbigniewem Godlewskim na czele. Następnie przejęło rolę opiekuna w całokształcie działalności Domu Pamięci. Kustoszem Domu Pamięci jest mgr. Stanisław Pawłowski.
W dniu 28 grudnia 2000 roku zostało nadane dla Domu Pamięci imię Adama Loreta dyrektora naczelnego Lasów Państwowych II Rzeczypospolitej. Ofiara jaką złożyli na ołtarzu Ojczyzny leśnicy i drzewiarze z członkami swoich rodzin była wielka. Ginęli leśnicy tak w walkach z wojskami niemieckimi jak i wojskami radzieckimi. Tysiące leśników i drzewiarzy oraz członków ich rodzin nie doczekało słońca wolności.

W izbie Hołdu...

Przekraczając próg Domu Pamięci wzrok zwiedzających kieruje się ku centralnemu miejscu w Izbie Hołdu. Stoją tu urny z ziemią z miejsc bitew II wojny światowej żołnierzy polskich Oddziałów partyzanckich oraz osad leśnych w których okupant niemiecki mordował leśników wraz z rodzinami.
Te urny to urny symboliczne. Nie sposób zgromadzić urny z ziemią ze wszystkich miejsc na których przelana była krew leśników i drzewiarzy polskich. Podobnie symboliczne są zdjęcia leśników i drzewiarzy, członków ich rodzin umieszczone w ekspozycjach Izby Hołdu. Leśniczy Mikołaj Koziarski i leśniczy Eugeniusz Wróblewski - zamordowani w Oświecimiu w 1941 roku za współdziałanie Wydzielonym Oddziałem Wojska Polskiego majora Hubala. Kolejne zdjęcia leśników i drzewiarzy, członków ich rodzin, a każde z nich ma swoją tragiczną historię.
Oto zdjęcia dwóch sióstr Bronisławy i Janiny Caban i ich ojca Stanisława oraz zdjęcia sióstr Ireny i Haliny Poborc i ich ojca Leonarda. Mówimy o nich "spalskie siostry", które wraz z ojcami zostały aresztowane przez Niemców w 1941 roku za działalność konspiracyją. Siostry zginęły rozstrzelane w 1942 roku w Ravensbrück. Ojcowie zostali zamordowani w Oświęcimiu.
Latem 1942 roku w Rejonie AK Spała przeszło kolejne aresztowanie. Szczególnie dotknęło ono miejscowych leśników. W dniu 28 lipca 1942 roku został aresztowany leśniczy ppor. Antoni Gabrysiewicz. Rejon AK Spała stracił swojego komendanta, który został zamordowany w Oświęcimiu w 1943 roku. Bestalstwo okupanta przekraczało czasami granice człowieczeństwa.
Oto ekspozycja poświęcona tragedii rodziny gajowego Jana Kity. Niemcy uzyskali dowody konspiracyjnej działalności w gajówce. Został wydany wyrok śmierci na całą dziewięcioosobową rodzinę leśnika. Gajówkę spalono z ciałami pomordowanych.
Takich tragedii wśród rodzin leśników było dużo.

W Izbie Pamięci...
W Izbie Pamięci ekspozycję dotyczą tragicznych wydarzeń na Wschodzie których mottem jest "Obszary gehenny Polaków w bezkresach sowieckiego molocha".
W ekspozycji zdjęcie dyrektora naczelnego Lasów Państwowych Adama Loreta. Aresztowany w pierwszych dniach sowieckiego najazdu, a następnie deportowany do Związku Radzieckiego zaginął bez wieści na przełomie 1940/1941 roku.
Nad kolejną ekspozycją krótkie motto "Oprawcy".
Zwiedzający aprobują je w pełni. Komentują iż na miano to zasługują zarówno hitlerowskie Niemcy i stalinowski Związek Radziecki.
 

Największa deportacja leśników i drzewiarzy wraz z rodzinami w syberyjskie bezkresy to rok 1940. Leśnicy i drzewiarze deportowani byli do sowieckich obozów zwanych łagrami. Zatrudniani w pracach ponad ludzkie siły tracili zdrowie i życie.
Liczba Polaków zamordowanych przez sowietów jest trudna do ustalenia. Liczy się ją w setkach tysięcy.
Leśnicy byli też ofiarami: Katynia, Kozielska, Ostaszkowa i Starobielska.
"Tragiczny los akowców" to pełna grozy ekspozycja represjonowanych leśników i drzewiarzy przez władze radzieckie w ostatnich niemal dniach wojny i po wojnie. Bezwzględne represje stosowały władze sowieckie wobec leśników i drzewiarzy z Armii Krajowej widząc w nich zagrożenie dla radzieckiego komunizmu. Symboliczną postacią w ekspozycji jest leśnik akowiec Ludwig Bychawski. Aresztowany 14 grudnia 1944 roku bez uzasadnienia. Osądzony przez Trybunał Wojskowy I-go Frontu Białoruskiego 12 stycznia 1945 roku otrzymał najwyższy wymiar kary - rozstrzelanie.
Wyrok wykonano 16 lutego 1945 roku.
Władze moskiewskie utrzymywały za "kurtyną" prawdę o represjach Polaków. Polacy w swoich domach rodzinnych o tych tragicznych wydarzeniach nie zapominali.
I przyszedł rok 1989 - rok ujawnienia prawdy z "nieludzkiej ziemi".

W sali kominkowej...

W sali kominkowej znajdują się wybrane fragmenty ekspozycji z poprzednich lat. "Oddziały partyzanckie lesników" w ekspozycji kadrowy oddział partyzancki leśników batalion "Las" AK.
W ekspozycji "Lasy Śląskie Polsce Walczącej" oddział partyzancki "Hardego" kpt. Gerarda Woźnicy i "Twardego" ppor. Stanisława Wencela. Wśród partyzantów tych oddziałów było wielu leśników.
Kolejna ekspozycja to: "Ostępy leśne w służbie mjr.Hubala". Mgła tajemnicy jaka osnuła miejsce pochówku mjr Hubala przez Niemców jest często początkiem dysputy o polskim żołnierzu, który dotrzymał złożonej przysięgi - walki z najeźdźcą do kresu życia.
W 1992 leśnicy Nadleśnictwa Spała wznieśli Kościół Polowy Armii Krajowej. Kościół Polowy jest upamiętnieniem alki akowców o wolną Polskę. Stacje drogi krzyżowej łączą dwa motta: religijne i żołnierskie. Wykonawcą rzeźb Kościoła Polowego był pan Mieczysław Lisowski będący wówczas kustoszem Domu Pamięci.
Zwiedzający Dom Pamięci dorośli i młodzież z kraju i z zagranicy w zadumie z godnością składają hołd poległym za wolność Ojczyzny lesnikom i drzewiarzom polskim.

DOM PAMIĘCI
Walki i Meczeństwa Leśników i Drzewiarzy Polskich
im Adama Loreta w Spale

Al. Prez. I. Mościckiego 21, Spała
97-215 Inowłódz
tel. 044 725 70 57, gsm. 602 470 549
Zapraszamy zwiedzających we czwartki i niedziele
w godz. 10:00 - 13:00 i 14:00 - 16:00