Szukaj

Już obecnie las stanowi w wielu rejonach kraju ostatnią nie zabudowaną i ogólnie dostępną (z pewnymi ograniczeniami wynikającymi z obowiązujących w tym zakresie przepisów) powierzchnię, która umożliwia człowiekowi obcowanie z przyrodą. W miarę postępującego rozwoju społeczno – gospodarczego znaczenie lasu jako miejsca rekreacji i wypoczynku wzrasta.

Na obszarze Nadleśnictwa Smardzewice zlokalizowane są następujące obiekty chronione na mocy ustawy o ochronie przyrody:

  • Kampinoski Park Narodowy (fragment znajdujący się w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa – enklawa) – Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach;
  • 8 Rezerwatów Przyrody: Błogie, Czarny Ług, Gaik, Jaksonek, Jeleń, Niebieskie Źródła, Sługocice, Twarda;
  • 2 Parki Krajobrazowe: w części Spalski PK i w części Sulejowski PK;
  • 2 projektowane Obszary NATURA 2000: „Niebieski Źródła” i w części „Lasy Spalskie”;
  • 17 Pomników Przyrody;
  • 40 Użytków ekologicznych;
  • Stanowiska chronionych gatunków roślin i miejsca bytowania chronionych gatunków zwierząt.

    Nadleśnictwo posiada zinwentaryzowane urządzenia i obiekty turystyczne oraz „Mapę funkcji lasów oraz urządzeń i obiektów rekreacyjnych”.

    Rezerwaty Przyrody

    Najstarszy rezerwat jaki znajduje się na terenie Nadleśnictwa Smardzewice to część rezerwatu wodno-krajobrazowego Niebieskie Źródła - o powierzchni 6,20 ha, który został utworzony w 1961 r. Łączna powierzchnia rezerwatu wynosi 28,77 ha. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie malowniczych pod względem krajobrazowym źródeł o błękitnym zabarwieniu wody (jedyny tego rodzaju obiekt w Polsce), oraz ze względu na ostoję licznych ptaków wodnych. Rezerwat położony jest w granicach miasta Tomaszowa Mazowieckiego, w otulinie Sulejowskiego Parku Krajobrazowego. Rezerwat Niebieskie Źródła chroni naturalne wywierzyska krasowe- wypływy wód ze szczelin krasowych w wapieniach jurajskich w postaci obfitych źródeł o charakterze wywierzysk, silnie pulsujących na dnie dwóch basenów źródłowych o głębokości do 4,5 m. W granicach rezerwatu znajdują się rozlewiska i liczne wysepki. Średnia temperatura wody wynosi 9,5 °C. Jej charakterystyczne błękitno zielonkawe zabarwienie jest efektem działania rozproszonego światła słonecznego, tak więc barwa wody w basenach źródliskowych jest refleksem świetlnym. Zmiany odcieni barwy uzależnione są od stanu pogody, stopnia nasłonecznienia bądź zachmurzenia. Na terenie rezerwatu bytuje wiele gatunków ptaków wodno-błotnych, w tym rzadkie gatunki kaczek jak cyraneczka i ohar.

    W 1976r. utworzono następujące rezerwaty:

  • Rezerwat Błogie - leśny o pow. 68,22 ha. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie fragmentu naturalnych drzewostanów jodłowych oraz drzewostanów mieszanych z udziałem jodły na północnej granicy zasięgu jodły w Puszczy Pilickiej. Głównym gatunkiem lasotwórczym na terenie rezerwatu jest właśnie jodła pospolita, której populacja wykazuje właściwą dynamikę odnawiania. Gatunek ten występuje we wszystkich klasach wieku i wszystkich piętrach roślinnych. W rezerwacie dominują zbiorowiska grądu z jodłą i boru mieszanego z jodłą. Flora naczyniowa liczy około trzystu gatunków, z których na uwagę zasługują: nasięźrzał pospolity, łuskiewnik różowy, oraz trzy gatunki widłaków: jałowcowaty, goździsty i wroniec. Ponad to na zachodniej granicy rezerwatu występuje cenny krajobrazowo, prawie dwustuletni, starodrzew sosnowo-dębowy. Rezerwat Błogie jest również cenną ostoją ornitologiczną – gniazduje tu około 61 gatunków ptaków.
  • Rezerwat Gaik – leśny o pow. 35,85 ha; •
  • Rezerwat Jeleń - leśny o pow. 48,97 ha. Przedmiotem ochrony jest fragment naturalnych wielogatunkowych drzewostanów z udziałem jodły na jej północnej granicy zasięgu w Puszczy Pilickiej. Na tym obszarze można obserwować prawdziwie puszczański krajobraz borów sosnowych i świerkowo-sosnowych, olsy i grądy. Wśród leśnych zespołów roślinnych występują podmokłe łąki turzycowe i śródleśne oczka wodne. W skład rezerwatu wchodzą głównie drzewostany około osiemdziesięcioletnie, jedynie w północno-wschodniej części rezerwatu występują powierzchnie z dwustuletnimi dębami i stuletnimi sosnami. Obwody najgrubszych dębów przekraczają cztery metry. Mimo niedużej powierzchni rezerwatu roślinność zielna na jego obszarze jest zróżnicowana. Flora rezerwatu obejmuje 2 gatunki porostów, 40 gatunków mszaków oraz 177 gatunków roślin naczyniowych. Wśród nich znajdują się rośliny chronione takie jak: kruszczyk szerokolistny, widłak jałowcowaty, czy wawrzynek wiczełyko.

    W 1978 r. został utworzony Rezerwat leśny Twarda o powierzchni 22,79 ha. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych fragmentu wielogatunkowych obszarów ze znacznym udziałem jodły na północnej granicy zasięgu jodły w Puszczy Pilickiej. Większa część starodrzewu jodłowego, rosnąca na tym terenie została wycięta przed utworzeniem rezerwatu. Obecnie jodła odnawia się w stopniu zadowalającym i występuje we wszystkich piętrach drzewostanu, czemu sprzyja właściwa realizacja zadań ochrony rezerwatowej. We florze runa na uwagę zasługuje miodownik melisowaty, lilia złotogłów, widłak jałowcowaty i goździsty.

    W 1984 r. utworzono:

  • Rezerwat Sługocice - florystyczny o pow. 8,89 ha. Rezerwat został utworzony w celu ochrony płatu grądu wysokiego ze stanowiskiem żywca dziewięciolistnego, gatunku górskiego na stanowisku poza granicą zasięgu. Gatunek ten posiada bardzo wąskie spektrum ekologiczne. Dobrze rozwija się w bogatych i wilgotnych fitocenozach grądowych, lecz niewielka zmiana warunków świetlnych , wilgotnościowych i konkurencji między gatunkami może doprowadzić do zaniku tego stanowiska. Stanowiska żywca w rezerwacie Sługocice jest stanowiskiem wyspowym, co oznacza, że jeżeli gatunek ten zaniknie w tym miejscu, to nawet w momencie ponownej zmiany warunków ekologicznych na korzystne, nie będzie w pobliżu bazy nasiennej, z której będzie mógł się odrodzić.
  • Rezerwat Jaksonek - florystyczny, którego powierzchnię powiększono w 1989r. do 79,69 ha. Obecnie powierzchnię rezerwatu reguluje nowe rozporządzenie według którego powierzchnia ogólna rezerwatu wynosi 79,67 ha. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie stanowisk zimoziołu północnego oraz zbiorowisk leśnych o charakterze naturalnym. W rezerwacie występują dobrze zachowane płaty dąbrowy świetlistej oraz fragmenty starych, puszczańskich drzewostanów. W roku 1996 został utworzony rezerwat torfowiskowy Czarny Ług o powierzchni 2,46 ha. Rezerwat posiada otulinę o pow. 6,01 ha. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych torfowiska wysokiego typu atlantyckiego ze stanowiskiem bagnicy torfowej. Występują tu oryginalne zbiorowiska roślinne, takie jak: mszar torfowcowy, zespół turzycy bagiennej oraz zespół turzycy dziubkowatej. W rezerwacie spotkać można rosiczkę okrągłolistną, turzycę bagienną, modrzewnicę zwyczajną i żurawinę błotną. Torfowisko otoczone jest borami sosnowymi- świeżym, wilgotnym i suchym. Na obszarze rezerwatu przyrody zabrania się między innymi: pozyskiwania, niszczenia, uszkadzania drzew i innych roślin z wyjątkiem przypadków uzasadnionych potrzebami gospodarstwa rezerwatowego ujętych w planie ochrony rezerwatu – zbioru wszystkich dziko rosnących roślin a w szczególności owoców, nasion i grzybów z wyjątkiem zbioru nasion na potrzeby hodowli lasu, polowania, chwytania, płoszenia i zabijania dziko żyjących zwierząt, niszczenia nor i legowisk zwierzęcych, gniazd ptasich i wybierania jaj, zakłócania ciszy, palenia ognisk, umieszczania tablic reklamowych oraz wjazdu i parkowania samochodami – chyba, że są tam miejsca wyznaczone – parkingi. Rezerwat Gaik Na obszar lasu, który znajduje się na terenie Obrębu Błogie, a swym wyglądem zbliżony jest do naturalnych zbiorowisk leśnych, mający charakter zespołów grądowych, pierwszy uwagę zwrócił inż. Teodor Zieliński w 1974 roku. Na jego wniosek fragment lasu o powierzchni 32,86 ha została wyłączona spod użytkowania rębnego, w celu utworzenia rezerwatu częściowego. Na podstawie wstępnego opracowania i założonej dokumentacji Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego na mocy Zarządzenia z dnia 24 maja 1976r. zatwierdził rezerwat przyrody pod nazwą „Gaik”. Rezerwat „Gaik” wraz z lasami Obrębu Błogie stanowi część kompleksu leśnego, wchodzącego w skład Puszczy Pilickiej. Do roku 1470 lasy te stanowiły własność królewską, a później książęcą. Po 1470 roku właścicielem i użytkownikiem tych lasów stał się Zakon Cystersów, sprowadzony do Sulejowa przez Kazimierza Sprawiedliwego i Racława z rodu Adwańców, zwanego Skarbkiem. Władanie nad lasami sprawowali Cystersi do 1815r., po czym przeszły one na własność Królestwa Polskiego. Przez okres rozbiorów wchodziły w skład carskich dóbr koronnych dużego majątku rolno – leśnego pod nazwą Księstwa Łowickiego. Przez cały wspomniany okres jak również i później, w okresie Polski międzywojennej były to tereny reprezentacyjnych polowań wysokich osobistości krajowych i zagranicznych. Na przełomie XIX i XX wieku do 1918r. lasy, w których obecnie znajduje się rezerwat, wchodziły w skład Leśnictwa Radzice. Pierwszych pomiarów gruntów dokonano w 1896r., brak jest jednak danych, co do ich urządzania. Po 1918r. nastąpił podział Leśnictwa Radzice i obszar rezerwatu znalazł się w ramach Nadleśnictwa Państwowego Błogie. W okresie Polski międzywojennej lasy były trzykrotnie urządzane w 1920, 1927 i 1937r. Od 1939 do 1945r. nadzór nad lasami sprawowali Niemcy, prowadząc dewastacyjną gospodarkę zrębową. Zostały wycięte najpiękniejsze drzewostany. Do ocalałych fragmentów tych drzewostanów należy utworzony rezerwat „Gaik”. Lasy wchodzące w skład Puszczy Pilickiej, do których należy rezerwat „Gaik” były jednocześnie terenami schronień i działań oddziałów partyzanckich w okresie okupacji.

    Warunki przyrodnicze Rezerwatu Gaik Według klasyfikacji przyrodniczo leśnej rezerwat należy do VI Krainy Przyrodniczo Leśnej Wyżyn Środkowo - Polskich, do 2-giej dzielnicy Wyżyny Piotrkowsko - Opoczyńskiej. Średnia temperatura okresu wegetacyjnego wynosi 15,4 0C. Wartość sum rocznych opadów mieści się w przedziale 600 - 625mm. Najczęściej występują wiatry zachodnie. Opady śniegu notowane są od października do końca marca, przy pokrywie śniegu zalegającej maksymalnie do 60 dni. Na podstawie prac dokonanych, przez BUL i GL w Lublinie ustalono, iż na terenie rezerwatu występują gleby brunatne wyługowane i gleby płowe właściwe. W wyniku przeprowadzonych prac określono, iż dominującym siedliskiem na tym terenie jest Lśw - 66,9%, drugim siedliskiem jest Lśw - 33,1%. Dominującym gatunkiem w rezerwacie jest sosna w zmieszaniu z dębem, która zajmuje 31.55 ha, w tym dwa drzewostany sosnowe dwupiętrowe o pow. 12.92 ha. Drugie piętro stanowi grab w zmieszaniu z osiką, brzozą, dębem III kl. w. Tylko w jednym drzewostanie o powierzchni 4.22 ha gatunkiem panującym jest dąb. Drzewostany panujące są w wieku 170 – 200 lat. Największe okazy dębów sięgają do 28 m wysokości o pierśnicy przekraczającej 1m. Imponujące są również pojedyncze egzemplarze sosny dochodzące do 27 m wysokości, o obwodzie pnia do 300 cm (na wysokości 130 cm). Charakterystycznym dla drzewostanu i podszytu jest brak niektórych drzew i krzewów związanych z grupą mieszanych lasów liściastych. Brak jest jodły, która występuje obok w rezerwatach Błogie i Twarda. Prof. Olaczek jest opiekunem wyżej wymienionego rezerwatu.

    Parki Krajobrazowe Spalski Park Krajobrazowy i Sulejowski Park Krajobrazowy o łącznej pow. 7433 ha . Na terenie parku niedozwolone jest – dokonywanie zmian stosunków wodnych, deformowania naturalnych form geomorfologicznych, składowania odpadów, utrzymywania otwartych kanałów ściekowych, niszczenia i degradowania gleby, stosowania środków chemicznych pierwszej klasy toksyczności, wjazdu i parkowania na terenach lasów państwowych.

    Zalew Sulejowski Zalew Sulejowski powstał w wyniku spiętrzenia wód rzeki Pilicy poprzez wybudowanie w latach 1969-74 zapory wodnej o długości 1200m i szerokości 16 m w miejscowości Smardzewice. W wyniku tego powstał zbiornik wodny tworzący powierzchnię 19,8 km2. Wśród terenów zalanych przez spiętrzone wody znalazły się też tereny należące do dwóch nadleśnictw Piotrków i Smardzewice, co wpłynęło na zmniejszenie powierzchni leśnej obydwu jednostek. Wybudowanie tak dużego zbiornika wodnego spowodowało pojawienie się na tym terenie niespotykanych tu wcześniej gatunków ptaków. Jak obliczają ornitolodzy w pierwszych latach istnienia zbiornika zaobserwowano w okresie gniazdowym 36 gatunków, a w okresie wędrówek aż 69. Najliczniej reprezentowane są mewa śmieszka, rybitwa zwyczajna oraz kaczki. Wody posiadają niezbyt korzystne warunki hydrobiologiczne, są stosunkowo płytkie i silnie zeutrofizowane. Wszystko to wpływa na to, iż zarówno liczebność jak i różnorodność występujących tutaj gatunków ryb jest niewielka. Najliczniej reprezentowane są leszcz, płoć i karp, a z gatunków drapieżnych sandacz, okoń i rzadziej szczupak. Ponadto występuje tu wpuszczony w celu eliminacji nadmiaru rozwijającej się roślinności wodnej amur. Zalew wybudowano uwzględniając zapotrzebowanie wody pitnej dla aglomeracji łódzkiej oraz zapobieganie występującym powodziom w okresie wiosennym poprzez zmagazynowanie nadmiaru wód i powolne ich odprowadzanie do dolnego biegu rzeki. Obecnie ta funkcja zbiornika nie jest już najważniejsza i na pierwszy plan wysuwa się jego znaczenie turystyczno – rekreacyjne. Otoczony pięknymi lasami tak duży zbiornik jest jedynym tego typu obiektem w centralnej Polsce. Zarówno to jak i rozbudowana infrastruktura turystyczna wokół zalewu sprawiają, iż jest to rejon chętnie odwiedzany przez wszelkie grupy turystów szukających zarówno form bezpośredniego czynnego wypoczynku na łonie przyrody jak i spokojnego wypoczywania z dala od zgiełku wielkich aglomeracji.

    Szlaki turystyczne.

    Szlaki Piesze:

  • Szlak niebieski „Szlak rzeki Pilicy” – rozpoczyna się w Piotrkowie, a kończy w Krzętowie. Jego całkowita długość wynosi 121 km. W granicach terytorialnych Nadleśnictwa szlak przebiega przede wszystkim przez tereny leśne, z dala od ruchliwych dróg co jest niewątpliwą zaletą szlaku. Najbardziej interesującymi odcinkami są: krajobraz naturalnej doliny rzeki Czarnej; odcinek biegnący wzdłuż Rezerwatu Jaksonek, gdzie można podziwiać naturalne zróżnicowanie zbiorowisk roślinnych począwszy od doliny Pilicy, poprzez terasę nadzalewową i stok doliny; fragment szlaku biegnący przez Sulejów Podklasztorze gdzie można podziwiać i zwiedzić opactwo cystersów oraz panoramę doliny Pilicy; punkt widokowy na tamie w Smardzewicach z którego rozpościera się widok na panoramę Zalewu Sulejowskiego.
  • Szlak niebieski „Szlak im. Prezydenta Ignacego Mościckiego” – długość ok. 21,5 km. Szlak ten pozwala poznać walory przyrodnicze Puszczy Nadpilickiej oraz zwiedzić bądź obejrzeć z zewnątrz kilka ciekawych obiektów związanych z historią ziemi tomaszowskiej. Interesującymi odcinkami szlaku są: Rezerwat „Niebieskie Źródła”, oraz Skansen rzeki Pilicy w Tomaszowie Maz.; bunkry z okresu II wojny światowej w Jeleniu gdzie mieści się kompleks poniemieckich schronów składający się z 8 naziemnych obiektów. Głównym obiektem jest 350 m schron kolejowy zbudowany na planie łuku; klasztor p.w. Św. Anny w Smardzewicach z XVII wieku; kopalnia „Biała Góra”- największa na terenie Polski kopalnia piasków kwarcowych. Założona w 1921 r. działa po dzień dzisiejszy.
  • Szlak czerwony „Szlak Partyzancki” – długości 220 km. Szlak Partyzancki noszący imię majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala” przebiega przez miejsca uświęcone krwią partyzantów i żołnierzy Wojska Polskiego walczących tu w wojnie obronnej 1939 r. a później podczas okupacji hitlerowskiej. Szlak zielony „Tomaszów- Lubocz”- szlak pieszy długości 57 km. Przez tereny Nadleśnictwa Smardzewice szlak biegnie z Tomaszowa Maz. poprzez miejscowość Wąwał, Jeleń, Ciebłowice Duże następnie kieruje się do Spały na terytorium Nadleśnictwa Spała. Interesującymi odcinkami szlaku są m. in. Rezerwat „Niebieskie Źródła”, bunkry w Jeleniu, ścieżka edukacyjna o charakterze przyrodniczo- leśnym prowadząca do Ośrodka Hodowli Żubrów Kampinoskiego Parku Narodowego w Smardzewicach.
  • Szlak rowerowy zielony – Ścieżka rowerowa im. Zygmunta Goliata tworzy pętlę o długości 68,5 km wiodącą wokół Zbiornika Sulejowskiego. Obok trasy głównej wyznaczono również trasę alternatywną (wariant A) umożliwiającą zwiedzenie rezerwatu przyrody Gaik.
  • Szlak wodny – Szlak ten prowadzi z górnego biegu Pilicy aż do jej ujścia. Niewątpliwą atrakcją dla kajakarzy jest obszar Zalewu Sulejowskiego. Rzeka Pilica i Zalew Sulejowski jest zachodnią granicą terytorialnego zasięgu Nadleśnictwa. W południowej części rzeki w terytorialnym zasięgu nadleśnictwa można obserwować cenny krajobrazowo ujściowy odcinek rzeki Czarnej. Wpływając na zalew można obserwować ptaki żerujące na „cofce” zbiornika.

    Edukacja - obiekty

    Ścieżka edukacyjna „Do Żubrów” o charakterze przyrodniczo- leśnym prowadząca do Ośrodka Hodowli Żubrów. Długość ścieżki to 2,7 km i dostosowana jest do ruchu pieszego i rowerowego. Początek ścieżki stanowi utwardzony parking na samochody a na trasie ścieżki usytuowane są dwa miejsca postojowe z zadaszeniami, stanowiące miejsca odpoczynku. Na ścieżce znajdują się następujące tablice tematyczne: podstawowe gatunki lasotwórcze występujące przy ścieżce (sosna pospolita, dąb szypułkowy i bezszypułkowy, jodła pospolita, buk zwyczajny, świerk pospolity, lipa drobnolistna), podstawowe gatunki krzewów, siedliskowe typy lasu, formy ochrony prawnej. Tablice w ilości 15 szt. wyeksponowane są w miejscach (10 przystanków) z drewnianymi ławkami (10 szt.)

    Ścieżka edukacyjna „Szkolna droga” o długości ok. 2 km znajdująca się w leśnictwie Swolszewice przeznaczona jest głównie dla wycieczek szkolnych. Ścieżka zaczyna się i kończy w oddz. 339. Ścieżka złożona jest z 9 przystanków, w które wpisane są zadania przyrodnicze. Czas na przejście ścieżki razem z wykonaniem zadań zajmuje ok. 4 godzin. Wykonane na jej trasie zostały dwa zadaszenia oraz kilka przystanków tematycznych.

    		•