Prowadzenie gospodarki leśnej ma na celu między innymi zachowanie istniejących zasobów leśnych a także ich wzbogacanie poprzez zwiększanie różnorodności biologicznej i zróżnicowania genetycznego, kształtującego naturalną odporność. Cel ten można osiągnąć poprzez prowadzenie właściwej selekcji.
W praktyce leśnej stosowane są dwa rodzaje selekcji :
1. selekcja populacyjna ( drzewostanowa ) stanowiąca główny kierunek działań selekcyjnych w lasach
2. selekcja indywidualna, gdzie wykorzystywane są wybrane cechy pojedynczych osobników ( drzew ). Ten rodzaj selekcji jest uzupełnieniem głównego kierunku.
Celem stosowanej selekcji jest :
1. zwiększenie wartości hodowlanej drzewostanów
2. poprawa jakości produkowanego drewna
3. zwiększenie produkcji drewna
Kierując się powyższymi zasadami oraz realizując założenia „Programu zachowania leśnych zasobów genowych i hodowli selekcyjnej drzew leśnych w Polsce na lata 1991 – 2010” utworzono na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Łodzi bazę nasienną, której zadaniem jest dostarczenie odpowiedniej ilości i jakości nasion na potrzeby głównie tutejszych nadleśnictw jak również zewnętrznych nabywców. Uznawanie i rejestrację pierwszych obiektów nasiennych rozpoczęto w 1960 roku. Proces tworzenia i kształtowania bazy jest procesem ciągłym tzn. w miejsce obiektów które przestały spełniać stawiane im cele np. ze względów losowych lub gospodarczych ( w przypadku dojrzałych do wyrębu drzewostanów gospodarczych nasiennych ), typowane i uznawane są nowe obiekty.
Baza nasienna jest zarejestrowana w Biurze Nasiennictwa Leśnego, a jej stan na koniec 2009 r. dla lasów Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Łodzi przedstawia się następująco:
1. Wyłączone drzewostany nasienne ( WDN ) zajmują ogółem powierzchnię 321 ha.
Wyboru i uznania wyłączonych drzewostanów nasiennych dokonuje się w celu zachowania i powielenia najbardziej wartościowych rodzimych ekotypów drzew. Drzewostany te charakteryzuje wysoka jakość hodowlana i techniczna. Ich głównym przeznaczeniem jest produkcja dużych ilości nasion. Wyłączone są z użytkowania rębnego i odpowiednio zagospodarowane dostarczają nasion, które wykorzystuje się do hodowania nowych drzewostanów o ulepszonej jakości ( uprawy pochodne ) . Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Łodzi posiada wyłączone drzewostany nasienne następujących gatunków drzew : sosny zwyczajnej, jodły pospolitej, sosny czarnej, buka zwyczajnego, dębu szypułkowego, olszy czarnej. W terenie drzewostany te są oznakowane opaskami ciągłymi koloru żółtego, a na drzewach narożnych umieszczona jest duża litera „N” tego samego koloru, a na obrzeżach ustawiane są tablice informacyjne.
2. Gospodarcze drzewostany nasienne ( GDN ) zajmują ogółem powierzchnię 9323 ha.
Gospodarcze drzewostany nasienne są to drzewostany wyróżniające się dobrą jakością hodowlaną, wysoką zdrowotnością , wyższą od przeciętnej w danym rejonie produkcyjnością . Wyboru drzewostanów gospodarczych nasiennych dokonuje się z pośród drzewostanów przeznaczonych do wyrębu. Pozyskanie nasion odbywa się ze ściętych drzew. Drzewostany te są głównym źródłem nasion, które wykorzystuje się do hodowli drzewostanów gospodarczych ( uprawy gospodarcze ).
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Łodzi posiada gospodarcze drzewostany nasienne następujących gatunków drzew : sosny zwyczajnej, świerka pospolitego, modrzewia europejskiego, jodły pospolitej, sosny czarnej, daglezji zielonej, brzozy brodawkowatej, buka zwyczajnego, dębu szypułkowego, dębu bezszypułkowego, olszy czarnej, grabu zwyczajnego, jesionu wyniosłego, klonu jaworu, dębu czerwonego. W terenie drzewostany te są oznakowane opaskami przerywanymi koloru żółtego.
3. Drzewa mateczne ( DM ) - 224 szt.
Drzewa mateczne są elementem selekcji indywidualnej a pozyskiwane są z nich nasiona i części pędów ( zrazy ). Nasiona wykorzystywane są do hodowli siewek z których zakładane są plantacyjne uprawy nasienne (rodowe). Zrazy wykorzystywane są do hodowliszczepów ( klonów ) z których zakładane są plantacje nasienne.
Przy wyborze i uznawaniu drzew matecznych uwzględnia się przede wszystkim ich ponadprzeciętne cechy jakościowe oraz zdrowotne wyróżniające je z otoczenia .
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Łodzi posiada drzewa mateczne następujących gatunków drzew : sosny zwyczajnej, jodły pospolitej, sosny czarnej, brzozy brodawkowatej, olszy czarnej, czereśni ptasiej. W terenie drzewa te są oznakowane opaskami ciągłymi koloru żółtego a dodatkowo na opasce kolorem czarnym jest wpisany numer pod jakim zarejestrowane jest drzewo w Krajowym Rejestrze Leśnego Materiału Podstawowego .
4. Plantacje nasienne ( PN ) – 48 ha.
Plantacje nasienne ( klonalne ) sadzi się z wegetatywnego potomstwa drzew matecznych uzyskiwanego poprzez szczepienie bądź ukorzenianie pędów w odpowiedniej ilości i określonym rozmieszczeniu. Plantacje nasienne dostarczają nasion, które reprezentują genotypy drzew matecznych, co w efekcie daje potomstwo o ulepszonych cechach dziedzicznych. Sadzonki wyhodowane z nasion pochodzących z plantacji nasiennych wykorzystywane są głównie do zakładania upraw pochodnych.
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Łodzi posiada plantacje nasienne następujących gatunków drzew : sosny zwyczajnej, modrzewia europejskiego, sosny czarnej, daglezji zielonej, brzozy brodawkowatej, lipy drobnolistnej. W terenie obiekty te oznakowane są tablicami informacyjnymi i są ogrodzone.
5. Plantacyjne uprawy nasienne ( PUN ) - 61 ha.
Plantacyjne uprawy nasienne ( rodowe ) sadzi się z generatywnego potomstwa drzew matecznych uzyskiwanego z nasion. Cel i zadania jakie spełniają plantacyjne uprawy nasienne jest taki sam jak plantacji nasiennych z tym, że pula genetyczna potomstwa wyhodowanego z nasion pochodzących z tych obiektów jest znacznie bogatsza.
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Łodzi posiada plantacyjne uprawy nasienne następujących gatunków drzew : sosny zwyczajnej, modrzewia europejskiego, jodły pospolitej, klonu jaworu. W terenie obiekty te oznakowane są tablicami informacyjnymi i są ogrodzone.
Oprócz obiektów bazy nasiennej których celem jest dostarczanie odpowiedniej ilości i jakości nasion, w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Łodzi są również obiekty selekcyjne o innym znaczeniu. Należą do nich :
6. Drzewostany zachowawcze – 88 ha.
Wybór drzewostanów zachowawczych ma głównie na celu ochronę zróżnicowania genetycznego populacji i zbiorowisk roślinnych ukształtowanych w okresie wieloletniego ( wiekowego ) procesu dostosowawczego do warunków lokalnych. Jako podstawowe kryterium wyboru jest wiek drzewostanu – 150 lub więcej lat. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Łodzi posiada drzewostany zachowawcze następujących gatunków drzew : sosny zwyczajnej, dębu szypułkowego. W terenie obiekty te oznakowane są tablicami informacyjnymi.
7. Uprawy pochodne – 1956 ha.
Uprawy pochodnesą touprawy leśne do założenia których wykorzystano sadzonki wyhodowane z nasion pochodzących z wyłączonych drzewostanów nasiennych, plantacji nasiennych i plantacyjnych upraw nasiennych. Wyrosłe z tych sadzonek drzewostany w przyszłości będą stanowiły wzbogaconą bazę nasienną. W terenie obiekty te oznakowane są słupkami z umieszczonym na nich napisem symbolu gatunku drzewa oraz roku w którym została założona.
W ścisłym powiązaniu z bazą nasienną funkcjonuje w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Łodzi tzw. Regionalny Bank Genów zlokalizowany przy Nadleśnictwie Grotniki.
W Regionalnym Banku Genów następuje łuszczenie szyszek pozyskiwanych z drzewostanów nasiennych oraz przechowywane są nasiona większości drzew leśnych z terenu wszystkich nadleśnictw łódzkich a także z niektórych nadleśnictw sąsiednich dyrekcji Lasów Państwowych.
Autor: Bogusław Gruntkowski
.jpg?img_id=3604612&mini=3604611)
