SPRAWOZDANIE

z wyjazdu poznawczego do Leśnego Zakładu Doświadczalnego w Krynicy i na Słowację zorganizowanego przez Oddziały w Łodzi Polskiego Towarzystwa Leśnego i Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa w dniach od 1.09.2003 r. do 6.09.2003 r.

Program wyjazdu przewidywał w dniach:

1.09.2003 - Wyjazd na Jaworzynę Krynicką i zapoznanie się z odnowieniami bukowymi w Leśnictwie Jaworzyna LZD Krynica.
2.09.2003 - Zapoznanie się z problematyką drzewostanów leśnych w Słowackim Tatrzańskim Parku Narodowym ( TANAP ), zwiedzanie Muzeum Tatrzańskiego oraz Szczyrbskiego Jeziora.
3.09.2003 - Zapoznanie się z ochroną przyrody i gospodarką w Odstepnym Zavodie Lesov (OZ ) w Ciernom Balogu oraz z działalnością Zakładu Przemysłu Meblarskiego. Przejazd Kolejką wąskotorową z prezentacją Leśnego Skansenu i ścieżki dydaktycznej.
4.09.2003 - Zapoznanie się z gospodarką leśną w OZ Topolczanki ( szkółki, hodowla żubra, utrzymanie Pałacu Myśliwskiego ).
5.09.2003 - Wyjazd na Chopok. Zwiedzanie Jaskini Demianowskiej.
6.09.2002 - Powrót do Łodzi.
 

i został zrealizowany w sposób następujący:

Dzień pierwszy 1 września 2003 r.

Byliśmy gośćmi Leśnego Zakładu Doświadczalnego w Krynicy. Leśny Zakład Doświadczalny prowadzi pełną gospodarkę leśną na powierzchni 6500 ha. 95% tego obszaru to tereny leśne wchodzące w skład Popradzkiego Parku Krajobrazowego, uznane za lasy ochronne. Prawie cały teren leśny zajmuje las górski; las mieszany górski i las łęgowy górski stanowią zaledwie 5% terenu leśnego. Przeważają drzewostany pochodzenia naturalnego ( lite lub mieszane ) ze znacznym udziałem jodeł i buków. Drzewostany pochodzenia sztucznego wprowadzone na grunty porolne składają się z sosen i modrzewi. Panujące na tym terenie warunki sprzyjają występowaniu litych drzewostanów jodłowych; jodłowe drzewostany nasienne uważne są za najcenniejsze pod względem genetycznym na świecie. LZD prowadzi produkcję materiału szkółkarskiego ( sadzonki produkcyjne oraz drzewa i krzewy ozdobne ) w szkółce na wysokości 740 m n.p.m. Corocznie odnawia się 80 ha lasu, pielęgnuje ok. 300 ha upraw i 250 ha młodników, zabezpiecza 400 ha przed zwierzyną. Roczne pozyskanie drewna wynosi ok. 12000 m3. Na terenie LZD wyznaczono miejsca na parkingi, biwaki, pola namiotowe, wytyczono ścieżki rowerowe. Głównym celem działań LZD jest obok gospodarki leśnej utrzymanie bazy do badań, wdrożeń i doświadczeń prowadzonych przez pracowników AR oraz przez studentów podczas praktyk zawodowych. LZD organizuje różnorodne szkolenia i kursy oraz konferencje i sympozja. W ramach Leśnego Zakładu Doświadczalnego funkcjonuje Ośrodek Hodowli Zwierzyny i Komisja Oceny Trofeów. Podczas akcji „ Wisła ” zalesiono na terenach LZD około 3000 ha gruntów porolnych sosną; powstały monolity sosnowe. Obecnie - od kilkunastu lat – trwa przebudowa drzewostanów na tym terenie. Zalesienia ówczesne potraktowano jako przedplon. Przebudowano już około 2200 ha gruntów. Przy przebudowie wykorzystuje się nie tylko powierzchnie pozrębowe, ale również te, na których wydzielił się posusz, czy po klęskach wiatrołomów. Przebudowa jest dokonywana zgodnie z typem siedliskowym lasu, tzn. podsadzany jest buk. Inicjuje się również odnowienia naturalne. Obserwuje się na terenie Leśnictwa Jaworzyna wspaniałe odnowienia naturalne jodłą, bukiem, także pięknie odnawia się modrzew. Ogólnie w składzie gatunkowym jest za dużo świerka, który także odnawia się naturalnie.

Dzień drugi 2 września 2003 r.

Jadąc drogą w kierunku północnym do Nowego Sącza przemieszczamy się najpierw wzdłuż koryta potoku Kryniczanki, który biegnie przełęczą między szczytami niewielkich gór Hawrylakówka (780m) a Jaworzynką. (899m) . Po przejechaniu miejscowości Krzyżówka droga skręca nieco w kierunku wschodnim biegnąc wzdłuż północno zachodniej granicy Popradzkiego Parku Krajobrazowego utworzonego w 1987 roku. Park ten obejmuje powierzchnię 52 tys. ha i dodatkowo strefę ochronną o powierzchni 25 tys. ha. Na terenie jego znajduje się 14 rezerwatów przyrody. Celem powołania Popradzkiego Parku Krajobrazowego było sprawowanie kompleksowej ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych, krajobrazowych oraz uzdrowiskowych Sądecczyzny. Ponieważ na terenie Parku niektóre szczyty górskie przekraczają wysokość 1200 m n.p.m. mamy tutaj przegląd pięter roślinnych, od pól i łąk wraz z lasami mieszanymi w części podgórskiej, przez regiel dolny, pastwiska, lasy jodłowo-bukowe, po regiel górny z dominującą powierzchnią zajmowaną przez naturalne lasy świerkowe. Flora parku jest tu niezwykle bogata i obejmuje ponad 1000 gatunków kwiatów. Spotkać też można gatunki alpejskie takie jak kuklik górski, pięciornik złoty, fiołek dwukwiatowy, widłak alpejski, macierzanka polna oraz gatunki subalpejskie; miłosna górska, omieg górski, jaskier platanolistny i inne. Szczególną osobliwością botaniczną są zarośla kserotermiczne występujące na nasłonecznionych i zacisznych stokach do wysokości 600 m n.p.m. Równie bogatą jest fauna Parku. Oprócz popularnych jeleniowatych i dzika, żyją tu wilki, niedźwiedzie, rysie, żbiki, wydry, puchacze, bociany czarne, głuszce, cietrzewie i jarząbki, a czasem spotkać można orła przedniego. Występują też prawie wszystkie gatunki płazów i gadów, zaś entomolodzy znajdą tu rzadkie gatunki motyli takich jak rusałki, perłowce, paź królowej i witeź żeglarz. Dojeżdżając do wsi Nowa Wieś od strony północnej widzimy górę Jaworynki (755 m.) gdzie znajdują się źródła potoku Kamienica – dopływu Dunajca . Jadąc dalej doliną Kamienicy przejeżdżamy przez wsie Łabowa, gdzie znajduje się murowana cerkiew z 1784 r. Następną wsią jest Maciejowa. Obiektem zabytkowym jest tam drewniana cerkiew wybudowana w 1830 r. Obie te miejscowości zamieszkują Łękowie. Następne wsie przed Nowym Sączem to Frycowa i Nawojowa. Nawojowa to duża wieś, od 1800 roku należała do magnackiej rodziny Stadnickich, którzy wsławili się postępowym gospodarowaniem obszarami leśnymi w Paśmie Jaworzyny Krynickiej. Dzięki tym działaniom mamy dziś rezerwaty przyrody na pasmach górskich opadających ku Kamienicy Nawojowskiej. Jako spuścizna po owym rodzie został neogotycki pałac w Nawojowej, zaś w miejscowym kościele wybudowanym w 1896 r. znajdują się nagrobki Nawojowskich i Stadnickich. Omijając z południowej strony Nowy Sącz dojechaliśmy do Starego Sącza. To wielowiekowe miasto położone w widłach Dunajca i Popradu, znajdujące się w średniowieczu na szlaku handlowym wiodącym na Węgry otrzymało prawa miejskie już w 1273 roku. W 1280 roku księżna Kinga ufundowała tu klasztor Klarysek, istniejący do dnia dzisiejszego, w którym żyje obecnie 37 sióstr zakonnych. Jadąc dalej w kierunku wschodnim wzdłuż koryta Dunajca od strony południowej widok urozmaicało pasmo niewysokich gór Grybowskich. Przed wojną wzgórza te stanowiły tereny rolne, a dopiero po wojnie przeprowadzono tu zalesienia, jednakże zalesiono te tereny sosną, która w warunkach górskich nie sprawdziła się i obecnie trwa przebudowa tych drzewostanów. Mijając od strony północnej piękne owocujące sady dojechaliśmy do wsi Łącko. Ta duża letniskowa wieś leży w dolinie Dunajca w miejscu ujścia do rzeki potoku Czarna Woda i na pograniczu Pasma Radziejowej z Beskidem Wyspowym. Łącko to jeden z największych w Polsce regionów sadowniczych. Corocznie w maju odbywa się tutaj Święto Kwitnącej Jabłoni stanowiące także przegląd miejscowego folkloru. Słynie także z wyrobu śliwowicy. Ten mocny zawierający 72% alkoholu trunek według zapewnień tutejszych mieszkańców jest kwintesencją zdrowia. Nie opuszczając malowniczej doliny Dunajca dojeżdżamy do dużej wsi letniskowej Tylmanowa. Początki tej osady sięgają 1336 roku. Z zabytków : dwór klasycystyczny z 1840 roku i kościół drewniany z 1756 roku. Na wzgórzu Baszta ( 440 m ), nad wylotem rzeki Ochotnicy do Dunajca znajduje się leśne sanktuarium nazywane tylmanowską Kalwarią . Jadąc dalej na południe dojechaliśmy do Krościenka nad Dunajcem, dużej wsi położonej na pograniczu Gorców, Pienin Czorsztyńskich i Beskidu Sądeckiego. Jest tam siedziba dyrekcji Pienińskiego Parku Narodowego, w której zwiedzić można ciekawe muzeum o tematyce przyrodniczo-etnograficznej. Zmieniając kierunek podróży na wschód, jadąc nieopodal granicy Pienińskiego Parku Narodowego dojeżdżamy do Czorsztyna, gdzie na wzgórzu widnieją ruiny dawnego zamku królewskiego, zaś w dolinie Dunajca roztacza się wybudowany niedawno zalew Czorsztyński. Protesty ekologów nieco ucichły po powodzi w 1997 roku, kiedy dzięki tej zaporze uchroniono tamte tereny przed powodzią. Ostatnią miejscowością przed granicą jest Niedzica a kawałeczek dalej przejście graniczne Łysa nad Dunajcem, przez które opuszczamy ziemię ojczystą. Słowację zamieszkuje 5,5 miliona mieszkańców, w tym 600 tys. Węgrów, 180 tys. Rusinów i Ukraińców, oraz 500 tys. Cyganów. Do końca I wojny światowej były to Węgry. Obecnie granica Państwowa dzieli Tatry na części z których 1/5 należy do Polski, a 4/5 do Słowacji. Tatry po stronie Słowackiej mają łagodniejsze niż w Polsce zbocza górskie, co sprzyja uprawianiu sportów zimowych. Trasa wiedzie przez Spisz. Stara wieś Spiska zabudowana na prawie Koszyckim, charakteryzuje się wrzecionowatą zabudową. Jadąc dalej na południe zbliżamy się do przełęczy Magurskiej, jest to położona na wysokości 949 m przełęcz pomiędzy górami Magurą a Javorinką. Mijając liczne wyciągi narciarskie oraz domy oferujące zakwaterowanie dojeżdżamy wkrótce do Drogi Wolności. Budowę tej biegnącej wzdłuż południowej strony Tatr drogi, rozpoczęto po zakończeniu działań I Wojny Światowej, kiedy to Słowacja jako część Czechosłowacji odzyskała wolność. Ta malowniczo położona trasa o znakomitej nawierzchni wije się wzdłuż całego pasma Tatr Zachodnich, i Wysokich, obdarzając przejeżdżających turystów niezapomnianym pięknem doskonale widocznych kolejnych szczytów górskich, z których najwyższym jest Gierlach o wysokości 2655 m. Doskonale widoczna z Drogi Wolności góra Krywań o wysokości 2494 m, określona przez Słowaków górą narodową, zadziwia nas swoim charakterystycznym nierównym stożkiem. Wkrótce dojechaliśmy do celu naszej podróży, czyli do Tatrzańskiej Łomnicy. Położona u południowo-wschodniego podnóża Tatr Wysokich miejscowość licząca około 2,5 tys. mieszkańców powstała w 1892-1893 roku. Uzdrowisko to swój dynamiczny rozwój zawdzięcza nie tylko doskonałemu zapleczu turystycznemu, ale również budowie linii kolejowej łączącej Łomnicę z Popradem od 1895 roku, a następnie wybudowanej linii do Smokowic już w 1911 roku. Górujący nad miejscowością szczyt Łomnica o wysokości 2631 m, czyli po Gierlachu drugi co do wielkości w masywie Tatr, połączony został z uzdrowiskiem kolejką linową w 1941 r. Do 1958 roku była to najwyższa kolejka linowa w Europie. W 1958 roku wybudowano w Francuskich Alpach w miejscowości Szamoni kolej linową, która zaskoczyła wszystkich swoją niezwykle śmiałą konstrukcją, polegającą na pokonywaniu odcinka o długości 2000 m z jednoczesnym pokonywaniem wysokości 900 m bez żadnych podpór. W Tatrzańskiej Łomnicy znajdują się Biura Tatrzańskiego Parku Narodowego ( TANAP-u ), Muzeum oraz Instytut Badawczy. W czasie prelekcji zapoznano nas z historią i zadaniami Parku, jego roślinnością oraz zwierzętami tam występującymi. Utworzony w styczniu 1949 r. Park miał na celu zachowanie flory i fauny oraz naturalnego środowiska Tatr. Zabroniono wówczas wypasu bydła, zakazano wypalania powierzchni i zrywania kosodrzewiny. W 1957 roku utworzono projekt rekonstrukcji Parku, którą przeprowadzono na powierzchni 1800 ha. Obecnie zadaniem TANAP-u jest zachowanie pierwotnego środowiska naturalnego poprzez wszechstronną ochronę i kierowanie wykorzystaniem gór do celów rekreacyjnych, leczniczych i sportowych. Powierzchnia Tatrzańskiego Parku Narodowego, który położony jest w części Tatr Wysokich, Zachodnich i Bielskich wynosi 1107 km2. Lasy stanowią 56% powierzchni, a z pośród panujących gatunków dominuje świerk, stanowiący 67% składu gatunkowego, zaś udział buka szacowany jest zaledwie na około 7% składu. Wyodrębniono tu 4,5 tys. ha drzewostanów genowych. Zebrane tam nasiona są wysiewane w specjalistycznym gospodarstwie szkółkarskim. Zagrożeniem dla drzewostanów jest kornik, systematycznie zwalczany przez słowackich leśników. Pozostała flora Tatr Wysokich jest typowa dla gór i regionów alpejskich. Gatunki rzadkie, podobnie jak i te, które przystosowały się do lokalnych warunków, występują razem z częściej spotykanymi roślinami. W Tatrach żyje około 900 gatunków alg, 1000 gatunków porostów i 1300 gatunków roślin, z których około czterdzieści nie występuje nigdzie indziej ( endemity ). Wiele z nich znajduje się na liście gatunków zagrożonych. Niektóre z roślin górskich są reliktami z okresu zlodowacenia. O charakterze flory tatrzańskiej decydują specyficzne warunki geologiczne, klimat i wysokość. Okres wegetacyjny, mimo iż jest krótki, wygląda bardzo efektownie. Wraz ze wzrostem wysokości spada temperatura i skraca się okres wegetacyjny. Obszar Tatr Wysokich został podzielony według wysokości na kilka stref wysokości: Piętro podgórskie – sięga do wysokości 900 m n.p.m. i stanowi ochronną otulinę Parku Narodowego. Piętro górskie – tworzą lasy iglaste na wysokości 900-1550 m. Piętro subalpejskie – lub strefa drzew karłowatych zaczyna się ponad górną granicą lasów na wysokości 1550 m n.p.m. i rozciąga się do 1850 m. Porasta ją kosodrzewina, która pomaga zatrzymać znaczną ilość wody w glebie, co zapobiega powodziom. Piętro alpejskie – to obszar alpejskich łąk i niskich krzewów, w przybliżeniu na wysokości 1850-2300 m n.p.m. Piętro subniwalne – strefa tundry, strefa alpejska bezdrzewna, rozciąga się do najwyższych poziomów poniżej linii śniegu, na wysokości 2300-2655 m n.p.m. Roślinność składa się głównie z porostów i ponad 130 roślin naczyniowych. 40 z nich rośnie także na wysokości powyżej 2600 m. Wszystkie rośliny w TANAP-ie są chronione. Rozmieszczenie gatunków zwierząt na obszarze TANAP-u warunkowane jest względami geograficznymi, klimatycznymi, występowaniem roślinności i działalnością człowieka. Żyją tu gatunki typowe także dla innych obszarów górskich Europy. W Tatrach występuje 8 gatunków płazów, 3 gatunki gadów, 115 gatunków ptaków i 42 gatunki ssaków. W muzeum przyrodniczym eksponowane jest wszystko co można spotkać w Parku, od znakomicie spreparowanych okazów fauny i flory, występujących tu minerałów, do używanego obecnie ekwipunku do wspinaczek górskich. Kupić tu można również mapy, przewodniki, foldery i inne pamiątki. Po pobycie w muzeum, jadąc opisywaną wcześniej Drogą Wolności poprzez miejscowość Novy Smokovec dojechaliśmy do Szczyrbskiego Jeziora. Jest to najwyżej położona miejscowość tatrzańska nad stawem o tej samej nazwie ( 1005 m ). Od 1872 roku stanowi centrum turystyki, ma bardzo dobre połączenia drogowe i kolejowe, toteż przez cały rok tętni życiem. Znana jest również jako ośrodek narciarski i w 1970 roku odbyły się tu Mistrzostwa Świata. Pamiątką po tym wydarzeniu jest widoczna skocznia narciarska na zboczu góry Solisko i stojący niemal nad samym akwenem hotel. Samo jezioro jest niewielkie ( 19,76 ha ), zaś głębokość jego nie przekracza 20 m. Na obszarze TANAP-u zwiedzający mogą poruszać się tylko po drogach publicznych i znakowanych szlakach turystycznych ( ZST ), przy uwzględnieniu czasowych i przestrzennych ograniczeń ( np. sezonowe zamknięcia szlaków ). Wycieczki poza siecią ZST można podejmować tylko pod kierunkiem przewodników górskich, którzy mają oficjalne zezwolenie na taką działalność.

Dzień trzeci 3 wrzesień 2003 r.

W trzecim dniu naszego wyjazdu poznawczego byliśmy gośćmi Leśnego Zakładu „Cierny Balog”. Jest to jeden z 25 zakładów prowadzących gospodarkę leśną w Generalnej Dyrekcji Lasów w Bańskiej Bystrzycy. Po krótkiej prelekcji wygłoszonej przez gospodarzy udaliśmy się do Dobrocskiego Pralesa w celu zapoznania się z problemami ochrony rezerwatów. Dobrocski Prales – Narodowy Rezerwat Przyrody znajduje się w środkowej Słowacji w Veporskich Wierchach 6 km od Czernobalockiej osady Dobroc. Jest jednym z najstarszych obszarów chronionych na Słowacji ( chroniony od roku 1913 ). Powodem objęcia go ścisłą ochroną jest zachowanie ostatnich fragmentów lasu naturalnego, który rozwijał się przez tysiąclecia, zanim dorósł do stanu obecnego – stadium szczytowego. Puszcza Dobrocska znajduje się w jodłowo-bukowym paśmie wegetacyjnym, na wysokości od 700 do 1000 m n.p.m. Zajmuje obszar na północno-zachodnich zboczach skraju Doliny Brotowo, o powierzchni 100 ha. Klimat tego obszaru jest chłodny ( średnia roczna temperatura 5,4 - 6,5oC ) i wilgotny ( suma roczna opadów 760-920 mm ). Podłoże tworzą granity, granodioryty, na których powstały w większości gleby brunatne. Rezerwat jest schronieniem dla jeleni, niedźwiedzi, rysi, żbików, kun i wielu ptaków. W rezerwacie można zaobserwować charakterystyczne dla lasu naturalnego fazy rozwojowe. W różnych fragmentach lasu drzewostan przechodzi odmienne stadia. Pełen cykl rozwojowy Puszczy Dobrocskiej trwa około 400 lat. Główne gatunki drzew występujące tutaj to: jodła, buk, świerk, w mniejszym stopniu jawor i jesion. Jodła dożywa tutaj 450 lat, świerk 350 a buk 250. Obecnie jesteśmy świadkami obumierania największych drzew w puszczy. Pomimo przeważającego stadium rozpadu rośnie tu 170 drzew o pierśnicy większej niż 100 cm i 13 drzew o pierśnicy większej niż 130 cm. W 1964 roku wiatr powalił tzw. „Dobrocską jodłę” – jedno z największych drzew w Europie. Liczyła przeszło 450 lat, średnica pnia 193 cm, wysokość 56 metrów, objętość części nadziemnej 51 m3. Drzewo ważyło 38 ton. Najwyższym drzewem w puszczy była jodła o wysokości 58 m, która wyschła w 1984 roku.

 

W okresie rozwoju górnictwa ( XVI-XVII w.) większość lasów była wyrąbana, drewno było używane głównie na podpory w chodnikach kopalnianych albo do wyrobu węgla drzewnego do pieców hutniczych. Na przełomie XVIII i XIX w. dzięki mieszkańcowi Dobrocza Józefowi Dekretovi Matejovi, który został Głównym Naczelnikiem Lasów, w okręgu Bańskiej Bystrzycy zaczęto sadzić lasy. Niestety przy sadzeniu nie zachowano naturalnego mieszanego składu drzewostanów i tak współcześnie lasy w tym regionie, zawierające przewagę świerka są mniej odporne na czynniki biotyczne jak i abiotyczne. Dość często nawiedzają je huraganowe wiatry ( kalamity ), powodujące znaczne szkody. Powierzchnie pozbawione drzewostanów odnawiane są zgodnie ze składem naturalnym. Po takim spacerze wszyscy z rozkoszą „rzucili się” na pyszny gulasz zaserwowany przez miłych gospodarzy.


 

Eksploatacja i przerób drewna od niepamiętnych czasów były zajęciem mieszkańców słowackich gór. Na początku XX stulecia, wielkość i jakość transportu drewna sposobem tradycyjnym, czyli spławianiem, przestała wystarczać potrzebom wzrastającego przemysłu w regionie. Nastąpiła konieczność zabezpieczenia sprawnego dostarczania drewna przez cały rok. Lesiste, długie i rozciągłe doliny karpackie były idealnym terenem do budowy jedynego efektywnego i sprawnego systemu transportu, czyli kolei leśnej. Początkowo jako siłę pociągową wykorzystywano konie. Stopniowo zastępowano je parowymi i spalinowymi lokomotywami. W roku 1898 Ministerstwo Rolnictwa z Budapesztu poleciło kierownikowi leśnemu z Bańskiej Bystrzycy opracować plan ekonomiczny budowy kolei leśnej w Dolinie Cirnego Hronu. W roku 1901 rozpoczęto wyznaczanie trasy. W 1908 r. wykonano analizę komisyjno-prawną i jeszcze w tym samym roku zaczęto prace przygotowawcze. Całkowita długość trasy liczyła 131,98 km. W swoim szczytowym okresie „Ciernohronska Zeleznica” przewoziła 330 000 m3 drewna rocznie. Leśna kolej odegrała ważną rolę w dziejach słowackiego powstania narodowego. W 1944 r. zabezpieczała partyzantom dowóz prowiantu i amunicji na teren gór. Charakterystyczne jest to, że Niemcy nigdy nie zdobyli Ciernego Balogu. W pewnym okresie dziejów Ciernohronska kolej miała podzielić los innych kolei wąskotorowych.. Decyzją władzy Słowackiej Republiki miała być do roku 1985 zupełnie zlikwidowana. Do 31 grudnia 1982 roku prace były już ukończone. Za zachowanie CHZ można dziękować tylko entuzjazmowi i osobistej odwadze tych, którzy przeciwstawili się biurokratycznej decyzji ówczesnej władzy i udało się im przenieść status kolei do Centralnego Katalogu Pamiątek Kultury. Wtedy to właśnie narodziła się tradycja bezpłatnych obozów tzw. „Strom Zivota” w Vydrowskiej Dolinie, których uczestnicy (woluntariusze) podczas trzytygodniowych turnusów pomagali przy pracach rekonstrukcyjnych. Długo oczekiwanym dniem stał się 1 maja 1992 roku kiedy to znowu ruszyła Ciernohronska Zeleznica (CHZ). Obecnie kolejka porusza się na dwunastokilometrowym odcinku z Hronca na Cierny Balog do Vydrowskiej Doliny. Rozkład jazdy jest ważny w sezonie turystycznym tzn. od 1 maja do 30 września. Poza tym czasem można wynająć kolejkę także indywidualnie przez resztę roku. Wagony mają charakter letni, nie posiadają szyb.


 

Podczas przerwy w kolejowej podróży odwiedziliśmy „Lesnicky Skanzen”. Leśny skansen okazał się być bardzo dobrze wymyśloną i przygotowaną ścieżką dydaktyczną, która w przystępny i obrazowy sposób zaznajamia z wieloma zagadnieniami leśnictwa. Licząca sobie 35 stacji trasa porusza szereg spraw z zakresu: ochrony, zagospodarowania, użytkowania, ale również innych działów. Na szczególne uznanie zasługuje pomysłowość autorów, stacje to nie tylko tablice z opisami. Tablice nie stoją przypadkowo, jeśli czytamy o czyszczeniach czy trzebieżach, to tuż obok możemy zobaczyć to na żywym przykładzie. W zasadzie każdy przystanek jest tak właśnie skonstruowany, aby opis zilustrowany był adekwatnym obiektem.
Atrakcją ścieżki są lewitujące kamienie, ich obecność jest wynikiem przejawu działalności twórczej słowackich artystów. Sami gospodarze nie wygłaszają zbyt obszernych opinii na temat tego zjawiska, niemniej jednak wiszące kamienie w pierwszej chwili robią wrażenie.


 

Dzień czwarty 4 wrzesień 2003 r.

Czwartego dnia byliśmy gośćmi w Zakładzie Leśnym Topolczanki.

Zakład położony jest w Tatrach Niżnych. Powierzchnia jego wynosi 32 tys. ha i składa się z 8 leśnictw, szkółki drzew ozdobnych, szkółki drzew leśnych, składnicy drewna oraz zagrody hodowlanej żubrów. Drewno w lesie jest pozyskiwane metodą całej strzały a manipulacja i wyżynka sortymentów odbywa się na składnicy. Siedziba Zakładu położona jest w parku o powierzchni ok. 10 ha, który przechodzi w las.
Na terenie parku znajduje się zamek z czasów habsburskich (1904 r.) oraz dworek myśliwski, który od 1994 r. należy do Lasów Państwowych. Dworek myśliwski jest bogato wyposażony w trofea myśliwskie i jest użytkowany w charakterze hotelu.


 

W zasięgu siedziby ZO znajduje się szkółka drzew ozdobnych, jedyna w lasach państwowych Słowacji. Powierzchnia szkółki wynosi 5 ha, pracuje w niej 7 osób a produkcja wynosi około 1,5 mln szt. sadzonek oraz niewielka ilość kwiatów doniczkowych. Według Gospodarzy ich produkcja przestaje być konkurencyjna na rynku.
Szczepienia wykonują w dwóch szklarniach, następnie materiał ten wsadzany jest na okres pół roku w doniczki, następnie wysadzany do gruntu na okres od 1 do 2 lat. Sprzedaż odbywa się bezpośrednio z gruntu, bądź po przesadzeniu w doniczki. Roczny zysk wynosi około 1 mln. koron słowackich.


 

Na szkółce produkuje się 8 – 10 mln szt. materiału sadzeniowego w uprawie polowej i około 600 tys. sztuk z zakrytym systemem korzeniowym metodą kanadyjską. Z zakrytym systemem korzeniowym hoduje się świerk, modrzew, buk i dąb, który po wiosennym wysiewie wykorzystuje się wczesną jesienią do nasadzeń na powierzchniach leśnych. Sadzonki te są około dwukrotnie droższe od wyhodowanych w uprawach polowych. Na 12,5 ha powierzchni produkcyjnej ok. 7 – 8 ha pozostaje w ugorze zielonym. Nie stosują torfu do nawożenia. Od dwóch lat na Słowacji funkcjonuje Inspektorat Nasienny, który szczegółowo kontroluje zbiór nasion głównych gatunków drzew lasotwórczych, takich jak świerk, jodła, modrzew, dąb i buk. Nasiona pod kontrolą Inspekcji Nasiennej zbierane są przez ZO w wyłączonych drzewostanach nasiennych i przekazywane do przechowywalni centralnej (jedna na cały kraj), a następnie ZO zakupują nasiona według potrzeb. Dotyczy to głównych gatunków. Pozostałe można pozyskiwać w zależności od możliwości, należy tylko udokumentować zbiór i nie wolno przenosić do innych regionów nasiennych. W zagrodzie hodowli żubrów obecnie znajduje się 11 żubrów, stan docelowy 12 szt. W latach poprzednich było ich nawet 34 sztuk. Zagroda została założona w 1958 r. na powierzchni 27 ha z osobników przywiezionych z Polski. Celem tej hodowli było izolowanie części stada odnawianego w Polsce na wypadek jakiegoś zagrożenia, na przykład choroby. Żubry są intensywnie dokarmiane. Nadwyżki podlegają odstrzeleniu.


 

Dzień piąty 5 wrzesień 2003 r.

Uczestnicy wyjazdu zapoznali się z udostępnieniem Doliny Demianowskiej, w tym zwiedzili Demianowską Jaskinię Wolności ( Slobody ) i wjechali na zbocze góry Chopok.
Demianowska Dolina oferuje miłośnikom turystyki pieszej 10 oznakowanych tras i bogatą sieć ścieżek spacerowych, z których mogą wybrać odpowiednie dla siebie również mniej wprawni turyści. W dolnej części doliny ścieżki prowadzą przez tereny zalesione, wśród głębokich kanionów i stromych skał, w górnej przeważają partie kosodrzewiny i trawiaste hale. Bardziej wprawni turyści mają możliwość wyjścia na najwyższe szczyty Tatr Niźnich – Chopok ( 2024 m.) i Dumbier ( 2043 m.). U stóp Chopoka na wysokości 1000-1230 m n.p.m. powstał międzynarodowy ośrodek narciarstwa i turystyki wysokogórskiej odpowiadający nowoczesnym wymogom. Jasna i Zahradki to nowoczesne hotele i pensjonaty o zróżnicowanym standardzie wraz z zapleczem turystycznym i gastronomicznym, które przyciągają turystów z całej Europy. Te centra narciarskie są najlepiej zagospodarowaną częścią Niskich Tatr, oferują 13 tras zjazdowych o różnym stopniu trudności oraz 16 wyciągów ( gondole, wyciągi krzesełkowe, orczyki ).


 

W Demianowskiej Dolinie znajduje się jedna z najsłynniejszych jaskiń słowackich Demianowska Jaskinia Slobody, zwiedzanie której należy zaliczyć do największych atrakcji wyjazdu. Usytuowana jest na północnych stokach Tatr Niskich w Narodowym Rezerwacie Przyrody. Główne wejście do jaskini położone jest na wysokości 870 m n.p.m. Dojście z parkingu wymaga zatem pokonania ścieżką edukacyjną różnicy poziomów wynoszącej około 52 m. Na Słowacji znajduje się ok. 4100 jaskiń. Spośród dwunastu udostępnionych do zwiedzania Demianowska Jaskinia Wolności należy niewątpliwie do najpiękniejszych i najbardziej znanych w całej Słowacji. Jaskinię odkrył w 1921 r. A. Kral z pomocą A. Misury. Przeszli oni do wnętrza jaskini przez najniżej położony, suchy ponor Demianowski. Trzy lata później jaskinia została udostępniona. Ukształtowała się ona na sześciu poziomach. Jej rozwój związany jest z przepływem potoku Demianowka. Obecnie przepływa on przez najniższy poziom jaskini. Łączna długość Jaskini Wolności to ok. 8126 m. Do zwiedzania udostępniony jest jednak tylko jej fragment o długości ok. 2 km. Nadzwyczajne bogactwo dekoracyjnych form naciekowych oraz duża ilość jeziorek powoduje, iż jest to najczęściej odwiedzana jaskinia na Słowacji. Wzrok przyciągają m.in. unikalne nacieki rozwinięte w jeziorkach na, lub pod powierzchnią wody. Ich kształty przypominają lilie wodne, gąbki, korale lub winogrona. Osobliwością są olbrzymie naciekowe wodospady, kolumny naciekowe, sferolityczne stalaktyty i różne inne formy. Długość największego jeziora w jaskini wynosi 52 m. przy szerokości od 5 do 12 m. i głębokości ponad 7 m. Temperatura powietrza wewnątrz waha się od 6,1 do 7°C a wilgotność względna od 94 do 99 %.


 

Prawidłowa organizacja intensywnej turystyki nie powoduje widocznych zniszczeń środowiska.

Wnioski
1. Wyjazd poznawczy umożliwił uczestnikom zapoznanie się z:
- organizacją gospodarstw leśnych na Słowacji
- organizacją ochrony przyrody na Słowacji
- wykorzystaniem przestarzałych technologii transportowych (kolejki leśnej) do popularyzacji gospodarki leśnej
- produkcją szkółkarską
- wykorzystaniem możliwości hodowli zwierzyny dla celów zarobkowego myślistwa.
2. Dokonane spostrzeżenia będą mogły być wykorzystane w pracy uczestników wyjazdu.
3. W celu umożliwienia sprawnego porozumiewania się niezbędna jest obecność w wyjazdach tłumacza.

Opracowali:
Dzień pierwszy – Agata Bulfan-Wojciechowska
Dzień drugi – Paweł Grabczyk
Dzień trzeci – Andrzej Cal
Dzień czwarty – Mirosława Niezgodzka
Dzień piąty – Bożena Bednarek
Redakcja całości: Bożena Bednarek i Wiesław Lipiński.