Na obszarze nadleśnictwa dominują formy powstałe w trakcie akumulacji lodowcowej i rzeczno-lodowcowej. Są to tak zwane równiny denudacyjne moreny dennej i pozostałych form polodowcowych. W dolinach rzecznych występują utwory akumulacji rzecznej, równiny teras akumulacyjnych i erozyjno-denudacyjnych. W południowej części nadleśnictwa występują na powierzchni formy wyżynne z resztkami osadów czwartorzędowych na skałach mezozoicznych.

                                                                                                                               Fot. P. Bogusz

Obszar nadleśnictwa znajduje się w strefie klimatu przejściowego między wpływami klimatu kontynentalnego i klimatu oceanicznego. Cechą charakterystycznną tego regionu jest przede wszystkim wysoka amplituda średnich temperatur w ciągu roku oraz  dość niska roczna suma opadów.

Długośc okresu wegetacyjnego kształtuje się w granicach 210 – 214 dni. Suma opadów w okresie wegetacyjnym wynosi ok. 340 - 400 mm.

Na opisywanym obszarze dominują wiatry z kierunków: zachodniego i południowo-zachodniego (34%). Dość częste są również wiatry z kierunku wschodniego (21%). Przeciętna prędkość wiatru wynosi 2,5 m/s.

Fot. D. Kosylak

W Nadleśnictwie Opoczno dominują gleby rdzawe, należące do dość żyznych typów gleb. Zajmują one ok. 72% powierzchni nadleśnictwa. Gleby te powstają z piasków zwałowych, sandrowych i eolicznych oraz zwietrzelin granitów, gnejsów i piaskowców. Ponad 9% obszaru zajmują gleby bielicowe tworzące najsłabsze siedliska Bśw i BMśw. Do najsłabszych gleb należą arenosole, które w granicach nadleśnictwa pokrywają 2% powierzchni. Typami siedliskowymi wykształcającymi się na tych glebach są bory suche i uboższe postaci borów świeżych. Nieco ponad 2% powierzchni zajmują gleby torfowe torfowisk niskich porośnięte olsami.

Główne cieki i zbiorniki wodne na obszarze nadleśnictwa to:

• Pilica,
• Drzewiczka,
• Czarna,
• Wąglanka
• Sztuczne zbiorniki: Wąglanka-Miedzna, Opoczno, stawy rybne w Siedlowie i Zameczku.

Fot. P. Bogusz

Typy siedliskowe lasu odzwierciedlają potencjał siedlisk leśnych zarówno w sensie gospodarczym jak i przyrodniczym. Właściwe rozpoznanie siedlisk leśnych, umożliwia skuteczne planowanie i wykonywanie wszelkich zabiegów hodowlanych w lesie.

W nadleśnictwie zdecydowanie przeważają siedliska świeże, zajmujące ok. 86% powierzchni. Siedliska wilgotne zajmują ok. 11% natomiast bagienne i łęgowe – tylko ok. 3%. W skali nadleśnictwa najwięcej jest siedlisk boru mieszanego świeżego (36%) i boru świeżego (31%). Siedlisk lasu mieszanego świeżego jest ok. 17%.

W drzewostanach nadleśnictwa zdecydowanym gatunkiem dominującym jest sosna, panująca na prawie 90% powierzchni leśnej nadleśnictwa. Niewielki jest udział dębu (ok. 3,5%), brzozy i olszy (po ok. 3%). Obręby pod tym względem różnią się nieznacznie. Obręb Opoczno charakteryzuje się mniejszym o ok. 10% udziałem drzewostanów z panującą sosną oraz większym udziałem drzewostanów z panującymi gatunkami liściastymi głównie dębem i brzozą. Obręb Opoczno charakteryzuje się ponadto większym zróżnicowaniem gatunkowym drzewostanów.

Największą powierzchnię w nadleśnictwie zajmują drzewostany w podklasie IIIa oraz IVb. Widoczny jest również znaczny wzrost powierzchni drzewostanów w klasie odnowienia.